مسابقات عکاسی تئا‌تر آسیب‌ شناسی شد
Thursday, January 09, 2014

دهمین نشست تخصصی «انجمن عکاسان خانۀ تئا‌تر» با موضوع «آسیب‌شناسی مسابقات عکاسی تئا‌تر» شنبه ۱۴ دی ماه در تالار استاد جلیل شهناز خانه هنرمندان ایران برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی خانه هنرمندان ایران، در این نشست که با حضور مدیران و داروان دوره های گذشته مسابقات عکاسی تئا‌تر ازجمله سیف الله صمدیان، سیامک زمردی مطلق، کوروش پیرو، هادی نوید، رضا موسوی و ابراهیم حسینی برگزار شد، جمعی از عکاسان و علاقمندان به عکاسی تئا‌تر با طرح مشکلات خود درزمینه مسابقات عکاسی تئا‌تر در دوره های گذشته، سوالاتشان را با استادان مهمان این جلسه در میان گذاشتند و بحث‌هایی پیرامون عکاسی، عکاسی تئا‌تر، هنرعکاسی و عکاسی به مثابۀ رسانه‌ای کاربردی و مسابقات عکاسی و عکاسی تئا‌تر در کشور مطرح گردید.

در ابتدای این نشست، «ابراهیم حسینی» تاریخچۀ مختصری از عکاسی تئا‌تر و مسابقاتی که در این حوزه در حدود ۳۰ سال اخیر برگزار گردیده را بیان کرد.

در ادامه این برنامه، «سیف الله صمدیان» با اشاره به جلسات آسیب‌شناسی در عالم هنر و عدم وجود تعریفی دقیق برای «آسیب‌شناسی»، از حضور گرم عکاسان تئا‌تر و علاقمندان به عکاسی تئا‌تر در سالن ابراز خرسندی کرد و گفت: «البته دقیقاً نمی‌دانم که آسیب‌شناسی چیست و چگونه است اما خوشحالم که این جلسات طرفدار زیادی دارد و دوستان به پیگیری مسائل نظری در حوزه‌های گوناگون هنری علاقمندهستند».

وی در ادامه با اشاره به اینکه تنها حقیقت مطلق در تاریخ، مسئلۀ مرگ است، گفت: «در طول این سالیان متوجه شده‌ام داوری مطلق دربارۀ آثار هنری، به این معنا که اثری را اول و دیگری را دوم و الی آخر اعلام کنیم نیز مطلقاً غلط است و اساساً چنین کاری امکان پذیر نیست».

«صمدیان» در بخش پایانی صحبت های خود نکاتی را نیز در خصوص برگزاری مسابقۀ عکس «تصویر سال» با اشاره به برخی تجاربی که در طول این سالیان به دست آورده است، بیان کرد.

در بخش دیگری از این برنامه «سیامک زمرّدی مطلق» پس ارائۀ توضیحات مقدماتی در خصوص کتاب عکس تئاتر که در سال ۸۷ پس از ۱۶سال و همزمان با برگزاری نمایشگاه، به همّت دبیرخانۀ جشنوارۀ فجر منتشر گردید، گفت: «در آن دوره ما تصمیم گرفتیم به جای یک کیلو پسته، به نفرات برگزیدۀ مسابقۀ عکس، تندیس و کتاب جشنواره را هدیه بدهیم که خوشبختانه این ایده پذیرفته شد و تا به امروز به طور مداوم اجرا می‌گردد».

وی در ادامه با تاکید بر سختی عکاسی تئا‌تر و مشکلاتی که عموماً در مسیر یک عکاس برای عکاسی از تئا‌تر وجود دارد، افزود: «حدود ۲۵سال پیش که من شروع به عکاسی تئا‌تر کردم، این شیوۀ عکاسی اصلاً جانیافتاده بود و «عکاسی تئا‌تر» صرفاً جنبۀ عکس یادگاری برای گروه‌های تئاتری داشت اما خوشبختانه امروز با گسترش امکانات و همه گیر شدن دوربین‌های دیجیتال، این شیوۀ عکاسی بسیار حرفه‌ای و جدی و بر اساس قرارداد رسمی مابین گروه تئا‌تر و عکاس صورت می‌گیرد».

«زمرّدی» همچنین با تاکید ویژه بر سلامت کامل داوری درتمامی دوره های گذشته، مشکلات به وجود آمده را صرفاً به دلیل محدودیت‌های مادی و بودجۀ اندک ارزیابی کرد و اظهار داشت: « در تمام این سال‌ها، عکس‌ها کدگذاری می‌شدند و هیچ داوری نمی‌دانست عکسی که جلویش قرار گرفته متعلق به چه کسی است اما به خاطر بودجۀ محدود همیشه ما ناچار بودیم دست به گزینش و انتخاب بزنیم و چیزی در حدود (چهارپنجم) عکس‌ها را کنار گذاشته و تنها بر روی (یک پنجم) باقی مانده، سرمایه گذاری کنیم».

«زمرّدی» همچنین درخصوص مسئلۀ حق تالیف عکاسان تئا‌تر نیز نکاتی را یادآور شد و افزود: « بی‌شک مسئلۀ حق تالیف عکاس یکی از مهم‌ترین مسائل ما در همۀ نشست‌های این چنینی بوده و هست و ما همیشه سعی کرده‌ایم بر روی این مسئله پافشاری کنیم. البته حق تالیف ۱۰۰هزارتومان در دوره های گذشته می‌باید، در این دوره حداقل به ۲۰۰هزار تومان، ارتقا می‌یافت. اما مشکلات عمومی اقتصادی کشور منجر به این شد که این دوره را هم ما با‌‌ همان ۱۰۰هزار تومان برگزار کنیم اما بی‌شک برای دورۀ بعد این مبلغ را افزایش خواهیم داد».

سپس «کوروش پیرو» که برای نخستین بار در دورۀ ۲۹ مسابقۀ عکاسی جشنوارۀ فجر، «مجموعۀ عکس تئا‌تر» را درکنارداوری «تک عکس»‌ها به فراخوان مسابقه اضافه کرد، در سخنانی مختصر به لزوم و ضرورت رعایت اخلاق حرفه‌ای تاکید کرد و گفت: « نکتۀ مهمی که هر شرکت کننده موظف به رعایت آن است، احترام و اعتماد تام به داوری و داوران است».

در ادامه این برنامه و پس از ارائۀ توضیحاتی مختصر از «ابراهیم حسینی» دربارۀ جشنوارۀ فجر سال 1392 نوبت را به «هادی نوید» و «رضا موسوی»، دو تن از داوران این دوره سپرد. «رضا موسوی» با اشاره به مشکلات ساختاری، گفت: «ترجیح می‌دهم فرصت خود را به حضار بدهم و مشکلات را از زبان خود عزیزان بشنوم».

نخستین سوال کنندۀ این جلسه با اشاره به مسابقۀ عکس «تصویر سال» به عنوان یکی از بهترین مسابقات و اتفاقات در حوزۀ هنرهای تجسمی، گفت: « به نظرم آن چیزی که موجب به وجود آمدن برخی مشکلات در مسابقات عکاسی می‌شود، مصاحبه‌ها و رفتار نادرست رسانه‌ای برخی از دوستان داور است».

«هادی نوید» نیز در پاسخ به این انتقاد گفت: « البته من نمی‌دانم منظور شما دقیقاً کدام مصاحبه است، اما فکر می‌کنم مصاحبۀ یک داور پس از برگزاری یک مسابقۀ هنری امری کاملاً طبیعی است و ایرادی در این مسئله وجود ندارد».

سوال کنندۀ بعدی با اشاره به کم توجهی به نسل جوان عکاسان تئا‌تر، گفت: « برای نمونه چرا در یک دهۀ اخیر یعنی از سال۸۱ تا ۹۱ کتاب منسجمی منتشر نگردیده است؟»

در پاسخ به این سوال، پس از توضیحات «سیامک زمردی مطلق» در خصوص انشار کتاب عکس در سال ۸۷، «سیف الله صمدیان» گفت: « ما بستر فرهنگی سازمان یافته‌ای نداریم و مشکلات اقتصادی و بودجه‌ای همیشه به هنرمندان آسیب رسانده است. متاسفانه دخالت‌های سیاسی در هنر و فرهنگ منجر به وقوع برخی مشکلات گردیده و این درحالی است که بنابر قانون دولت به هیچ وجه حق تصمیم گیری جزئی در مقولۀ فرهنگ و هنر را ندارد؛ تا وقتی که بودجه وجود ندارد، مسئولان به سراغ اهالی فرهنگ می‌روند اما به محض اینکه بودجه‌ای به فرهنگ تزریق می‌شود، آن «گروه مزاحم فرهنگ» دوباره پیش آمده و ما باز فراموش می‌شویم».

«رضا موسوی» نیز با اشاره به برخی سوالات مطرح شده، گفت: « نکته و سوالی که همیشه برای خود من وجود داشته این است که به راستی در حال حاضر و با توجه به قوانین و شرایط موجود چه راهی برای ورود علاقمندان نسل جدید به عکاسی تئا‌تر وجود دارد. از یک طرف ما از این جوانان سابقۀ کار می‌خواهیم و از طرف دیگر درهای سالن‌ها را به رویشان بسته‌ایم. به نظرم انجمن عکاسان تئا‌تر با قوانین بازدارنده‌اش، عملاً راه را برای حضور دیگران بسته است».

سپس «سیف اله صمدیان» در ادامه گفت: « تجربۀ حدود ۴۰سال عکس دیدن به من ثابت کرده فارغ از مسائل سیاسی یاد شده، هر چه می‌کشیم از این انقلاب دیجیتال است. این سیستم به آدم‌های معمولی می‌باوراند که تو می‌توانی عکاس بشوی. با انقلاب دیجیتال تعداد عکس بردار‌ها زیاد و تعداد عکاسان بسیار کم شده است».


«صمدیان» با اشاره به حضور عکاسان خانم در عرصۀ عکاسی تئا‌تر و مکان امنی که سالن تئا‌تر برای این دسته از عکاسان فراهم کرده است، گفت: « ما باید از این فرصت‌ها استفاده کنیم. ما در حدود ۲۰سال است که داریم همۀ تئاتر‌ها را با ۳دوربین فیلمبرداری و آرشیو می‌کنیم. اما هیچ‌گاه این آرشیو عظیم را منتشر نکرده‌ایم. ما به راحتی می‌توانیم با یک برنامه ریزی اصولی در کنار هر تئا‌تر یک کتابچۀ عکس و دی وی دی کار را منتشر کرده و تئا‌تر را از محدودۀ مخاطب خاص خارج کرده و به خانۀ مردم ببریم».

در ادامه یکی از حضار با اشاره به تفاوت‌هایی که میان عکاسی مستند و عکاسی تئا‌تر وجود دارد، گفت: « گاهی تاثیری که یک عکس مستند بر فرهنگ، جامعه و سیاست می‌گذارد، منجر به جایزه گرفتن آن عکس می‌شود. اما در عکاسی تئا‌تر چنین معیاری برای قضاوت وجود ندارد. می‌خواستم از داوران و اساتید محترم سوال کنم که به راستی معیار اصلی قضاوتشان به غیر «سلیقه» چه مسائلی است؟»

«سیف اله صمدیان» با این پیش فرض که عکاسی تئا‌تر لزوماً یک شاخۀ هنری از عکاسی است، گفت: « به نظرم این موضوع اصلاً توضیح پذیر نیست. به نظرم سوال «چرا؟» در هنر ناشی از بی‌اطلاعی از مقولۀ تشخیص است. علم فرمول پذیر است اما هنر به هیچ وجه فرمول پذیر نیست. هیچ چیز شروع نشده اما همه چیز تمام شده است. من فکر می‌کنم دلخوشی به جایزۀ مسابقات هنری، قتل عمد اثر هنری و هنر است. عکاسی تئا‌تر به هیچ وجه و اصلاً و اصلاً و اصلاً قابل تعریف نیست».

 در ادامه «هادی نوید» در پاسخ به سوال مطرح شده گفت: « من فکر می‌کنم حق با شماست. داوری بر اساس سلیقه صورت می‌گیرد، اما این سلیقه ریشه در سابقه و تجربیات افراد دارد. از طرفی تعدد داوران باعث می‌شود که سلیقۀ یک فرد خاص در داوری‌ها اعمال نشده و این سلیقه‌ها با ادغام شده و چیزی جدید به عنوان معیار تصمیم گیری به وجود بیاید. از طرفی اصول اولیۀ هنری و بصری نیز در قضاوت داوران تاثیرگذار خواهد بود».

«رضا موسوی» نیز در تایید صحبت‌های «هادی نوید» گفت: « البته به نظرم باتوجه به تعدد داوران سلیقه به معنی اعمال نظر شخصی افراد نیست و سلیقۀ یک شخص خاص نمی‌تواند در بالا آمدن عکسی تاثیرگذار باشد. اما مسئلۀ مهم‌تر این است که باید بدانیم عکس را به مثابۀ عکس نگاه می‌کنیم که در این صورت هر عکاس پیشکسوتی می‌تواند عکس‌های تئا‌تر را داوری کند یا اینکه هدفمان بررسی و داوری عکاسی تئا‌تر صرفاً در خانواده و گفتمان عکاسی تئا‌تر و تئا‌تر است که در این صورت برای داوری عکس تئا‌تر باید لزوماً به سراغ عکاسان تئا‌تر برویم».

«ابراهیم حسینی» نیز با اشاره به اینکه جایزه نمی‌تواند معیار برتری یک اثر هنری باشد گفت: « مرحوم علی حاتمی هیچ وقت هیچ جایزه‌ای نگرفت اما هیچ کسی که اندک‌شناختی از هنر و سینما داشته باشد نمی‌تواند عظمت و تاثیرگذاری او را زیر سوال ببرد».

در ادامه برنامه «ابراهیم حسینی» در پاسخ به سوالی که دربارۀ حذف تعدادی از عکس‌های این دوره، پیش از داوری مطرح شده بود، گفت: « این مسئله صحت دارد. از میان حدود ۱۲۰ عکاسی که برای دبیرخانه کار فرستادند ما کارهای ۱۰ الی ۱۵ نفر را به علّـت برخی تخلفات از مسابقه خارج کردیم. عده‌ای کارهای مونتاژ شده فرستاده بودند و برخی نیز آثاری را عکاسی کرده بودند که مربوط به جشنوارۀ پارسال می‌شد».

در پایان، «هادی نوید» با تبین نظامی سه گانه در عکاسی تئا‌تر گفت: « ما ۳ دسته عکاس و عکس تئا‌تر داریم. اول «عکاسی در تئا‌تر» که اکثر آثار عکاسی تئا‌تر در این دسته جا می‌گیرند. دوم «عکاسی از تئا‌تر» که به معنای وجود نگاهی منطقی و هدفمند در حین عکاسی است و مثلاً شیوۀ «مجموعۀ عکس» می‌تواند نوعی «عکاسی از تئا‌تر» باشد و در ‌‌نهایت «عکاسی برای تئا‌تر» که اثاری شبیه به‌‌ همان شیوۀ مستندسازی و آثار آرشیوی که استاد صمدیان فرمودند یا آنچه خبرگزاری‌ها انجام می‌دهند».

«سیامک زمرّدی» نیز با اشاره به تعریف و اصطلاح قدیمی رایج در عکاسی، یعنی «شکار لحظه» گفت: « گاهی معیار داوری داوران ثبت لحظه‌ای خاص در یک عکس است و این مسئله در تئا‌تر و عکاسی تئا‌تر مسئلۀ مهمی است. چراکه همین لحظه خاص می‌تواند، تئاتری را تا ابد زنده نگاه دارد».

«سیف اله صمدیان» نیز در پایان صحبت‌های خود با اشاره به کمبود داوران حرفه‌ای هنری گفت: « متاسفانه ما به تعدادی که باید داور جامع الشرایط که به تمام جنبه‌های عکاسی مسلط بوده و اشراف داشته باشد، نداریم و از طرفی اگر از جوانان هم بخواهیم به جای پرداختن به کار هنری، به داوری بپردازند، به مسیر پیشرفت هنری این جوانان ظلم کرده‌ایم».