مستندساز نباید روایت ذهنی خود را وارد فیلم کند
Wednesday, May 10, 2017

فیلم مستند «زنانگی» در خانه هنرمندان ایران نقد و بررسی شد.
به گزارش روابط عمومی خانه هنرمندان ایران، در ادامه برنامه‌های مستند سینماتک خانه هنرمندان ایران که با همکاری انجمن تهیه‌کنندگان سینمای مستند برگزار می‌شود، سه‌شنبه 19 اردیبهشت فیلم مستند «زنانگی» به کارگردانی محسن استادعلی در تالار استاد شهناز به روی پرده رفت. در ادامه نیز نشست نقد و بررسی فیلم با حضور محسن استادعلی و پدرام اکبری برگزار شد.
اکبری در ابتدای این نشست گفت: «زنانگی» یک مستند اجتماعی است و این حوزه مورد علاقه استادعلی است و چند فیلم پیشین او هم کم و بیش در همین عرصه ساخته شده است. در تیتراژ فیلم آنجا که «زنانگی» درج می‌شود، نام تهیه‌کننده و کارگردان یعنی استادعلی خیلی کوچک در آن درج شده و این فروتنی فیلمساز را نشان می‌دهد. در این فیلم شاهد زندگی زنانی شریف هستیم که در اثر جبر شرایط به مسیرهای دیگر کشانده شده‌اند. کارگردان نسبت به آنها دست به قضاوت نمی‌زند و مدیوم مستند را هم‌چون آینه‌ای تمام‌نما می‌بیند که سوژه را تمام قد به ما می‌شناساند. شاید پیش از تماشای این فیلم هم چیزهایی شنیده باشیم، اما به‌راستی نمی‌دانیم شب‌ها در تهران چه می‌گذرد. چهره‌هایی که در فیلم مشاهده کردیم، با اندکی تامل هرگز احساس بدی نسبت به آنها نخواهیم داشت. آنها نیز بخشی از زنان جامعه امروز ما هستند. انسان هستند و در خانواده‌ای انسانی به‌دنیا آمده‌اند اما در اثر شرایط پیرامونی دچار مشکلات دیگری شده‌اند.
پس از آن استادعلی در توضیحاتی درباره چگونگی ساخت فیلم گفت: از همان لحظه‌ای که وارد فضای این خانه شدم، نگاه کلی جامعه به آنها را کنار گذاشتم. مردم و مسئولان ترجیح می‌دهند این بخش از زنان جامعه را نبینند. در طول مدت بیش از دو سالی که به آنجا رفت و آمد داشتم، در ابتدا اصلا قراری برای ساخت فیلم وجود نداشت و بعدها تبدیل به پروژه‌ای که شد که این فیلم از دل آن بیرون آمد. در این روند دو سه ساله، برخی از افرادی که در فیلم می‌بینیم از دنیا رفتند و این برای من بسیار دردناک بود. برای نمونه دو خواهری که در پایان فیلم می‌بینیم، در ابتدای کار 3 نفر بودند و در یک شب زمستانی متوجه شدیم یکی از آنها در سرما جان سپرده است. سعی کردم در این مستند در کنار نشان دادن مشکلات، به زندگی آنها امیدوارانه نگاه کنم و درواقع می‌خواستم نشان دهم که آنچه که در این زنان از بین رفته، زنانگی ظاهری است اما شرافت و انسانیتی که در آنها وجود داشت برایم بسیار ارزشمند و همین موضوع، دلیل اصلی ساخت این مستند بود.
وی با اشاره به تدوین و ریتم درونی فیلم، گفت: در تمام فیلم‌هایی‌که ساخته‌ام با یک گروه مشخص کار کردم و تقریبا کسانی که بخش‌هایی هم‌چون تدوین، فیلمبرداری، صدابرداری و … را انجام می‌دهند، افرادی هستند که سال‌ها درکنار من بودند و به همین دلیل با نگاه همدیگر کاملا آشنا هستیم. در زمان فیلمبرداری پلان و راش‌های زیادی نمی‌گیرم، زیرا موجب سخت‌تر شدن کار در زمان تدوین می‌شود. البته روند تدوین این فیلم به دلیل حساسیت موضوع کمی طولانی‌تر شد، زیرا ما یک شخصیت دیگر هم در فیلم داشتیم اما بنا به دلایلی مجبور شدیم او را از نسخه نهایی فیلم حذف کنیم.
استادعلی در پاسخ به سوالی درباره واکنش زنان حاضر در فیلم در مقابل دوربین فیلمبرداری، گفت: قبل از شروع کار، مدت زمان زیادی را با آنها گذراندم و پژوهش‌های بسیاری درباره این‌گونه زنان و خانه‌های سلامت انجام دادم. بعد آرام آرام با آنها ارتباط گرفتم و به شناخت دقیق‌تری از آنها رسیدم، به‌شکلی که با آغاز فیلمبرداری آنها زندگی خودشان و ما هم کار خودمان را می‌کردیم. حضور در چنین خانه‌هایی برای بسیاری از زنانی ‌که وضعیت موجود در فیلم زنانگی را دارند، یک آرزوست. زیرا در شرایط پیچیده‌تر و با سرد شدن هوا در زمستان، بسیاری از این زنان جایی برای زندگی ندارند و این موسسات خیریه، سرپناهی را برای آنها به‌وجود می‌آورد.
این مستندساز در پاسخ به سوالی درباره نمایش فیلم برای مسئولان گفت: تلاش کردیم در شورای شهر این فیلم را نمایش دهیم تا اگر امکان داشت خانه بزرگتری برای آنها احداث شود، اما متاسفانه این امر امکان‌پذیر نشد و متوجه شدم که از جایی به بعد دیگر برای هر بخش و هر کمکی به‌شدت باید بجنگم و پیگیری کنم. در تلاش هستم تا در صورت فراهم شدن شرایط، این فیلم در گروه هنر و تجربه اکران شود و به‌خوبی دیده شود.
وی با اشاره به مشکلات معیشتی مستندسازان، گفت: گذران زندگی من از راه مستندسازی نیست و به همین دلیل تلاش می کنم تا خودم به خودم سفارش دهم و برای ساخت فیلم به سمت علایق شخصی‌ام بروم. اما فیلم‌هایی‌که تا کنون ساخته‌ام، نه تنها زیان‌ده نبوده بلکه به سوددهی کامل نیز رسیده اند. در چند سال اخیر آثار مستندی دیدم که به شکلی غیر قابل قبول و غیراخلاقی، روایت بیرونی و ذهنی کارگردان را وارد فضای مستند و به نوعی در موضوع دخل و تصرف کرده‌اند. یعنی داستانسرایی شخصی را به‌جای پیگیری و سرکردن با موضوع و شخصیت، جا انداخته بودند. این امر باعث ایجاد شک و تردید در مخاطب می‌گردد و به نظرم کار شرم‌آوری است. از سینمای دهه ۶۰ آثار فیلمسازانی همچون ابراهیم مختاری و محمدرضا مقدسیان را پیگیری می‌کردم که یک خط روایی پرکشش از درون موضوع و ازطریق زندگی با شخصیت‌ها داشتند و به نظر من همین امر باعث ماندگاری آن آثار شده است.
فیلم مستند «زنانگی» به تهیه‌کنندگی و کارگردانی محسن استادعلی، به روایت زندگی چند زن در شهر تهران که به بهانه‌یی مشترک کنار یکدیگر روزگار می‌گذرانند، پرداخته است. فیلم مستندی که دیپلم افتخار جشنواره حقیقت در سال ۱۳۹۵ و نیز جایزه ویژه هیات داوران بخش بین‌الملل این جشنواره را در سال 1394 نصیب این فیلمساز نمود و این فیلم را از نگاه سایت فیلم نت به عنوان بهترین فیلم مستند این جشنواره معرفی کرد.