علی اکبر شکارچی: موسیقی لرستان ظرفیت جهانی‌شدن دارد
Wednesday, June 21, 2017

فیلم مستند «به روایت کمانچه» در خانه هنرمندان ایران نقد و بررسی شد.
در ادامه برنامه‌های مستند سینماتک خانه هنرمندان ایران که با همکاری انجمن تهیه‌کنندگان سینمای مستند برگزار می‌شود، سه‌شنبه 30 خرداد فیلم مستند «به روایت کمانچه» به کارگردانی کیوان علیزاده کیانی در تالار استاد شهناز به روی پرده رفت. پس از آن نیز نشست نقد و بررسی فیلم با حضور علی اکبر شکارچی، فرهاد ورهرام، کیوان علیزاده کیانی و پدرام اکبری برگزار شد.
اکبری در ابتدای این نشست درباره ساز کمانچه گفت: سخن درباره موسیقی لرستان و کمانچه فراتر از بضاعت یک فیلم 50 دقیقه‌ای است. اطلاعات بسیار خوبی توسط راویان فیلم ارائه شده است؛ تاریخ موسیقی لرستان را می‌توان به سه دوره قدیم، میانه و جدید تقسیم کرد. از دوران قدیم آنچه باقی مانده به سازهای سرنا و دهل مربوط می‌شود. دوره میانه، دوره کمانچه است و این ساز دستکم از زمان صفویه در ایران نواخته می‌شده است. کمانچه را می‌توان بازمانده موسیقی کولی‌هایی دانست که در زمان ساسانیان از هند به ایران، سوریه، افغانستان و اسپانیا مهاجرت کردند و موسیقی فلامینگو در آن‌سوی جهان نیز از آن حاصل شده است.
در ادامه ورهرام درباره فیلم‌های مستند با موضوع موسیقی گفت: متاسفانه  به دلیل اینکه سال‌هاست نمایش ساز در تلویزیون ممنوع است، فیلم‌های اندکی راجع به موسیقی اقوام یا بومی و.. ساخته شده است. آنهایی که ساخته شده است نیز از جانب مرکز گسترش صورت گرفت که نمایش تلویزیونی ندارد و برای خودش و جشنواره‌ها فیلم می‌سازد. جدا از آن چند نفر با سرمایه شخصی تعدادی فیلم در مورد موسیقی قومی و نواحی ساختند. این روند بزرگ‌ترین ضربه را به موسیقی ایران زده است و بسیاری از اساتید بدون اینکه هنر آنها ضبط و ثبت شود از دنیا رفتند و تمام تجربه‌شان را با خود به زیر خاک بردند. نمی‌دانم تلویزیون تا چه زمان به لجبازی خود ادامه خواهد داد. فیلمی که کیوان کیانی ساخته است را چند نفر دیده‌اند؟
این مستندساز و منتقد سینمایی افزود: یک فیلم مستند درباره موسیقی سیستان و بلوچستان ساخته شده است، اما جالب است بدانید حامی ساخت این فیلم شبکه الجزیره بوده است. این شبکه حمایت بسیار خوبی داشت و طبعا فیلم بسیار خوبی هم ساخته شد. باید پرسید آیا ما خود نمی‌توانیم درباره موسیقی بلوچستان کار کنیم؟ درباره «به روایت کمانچه» باید بگویم جزو معدود فیلم‌هایی است که در مورد موسیقی ساخته شده و می‌توان گفت اتنوموزیکولوژی یا همان موسیقی مردم‌شناسی است. فرهنگ، طبیعت، آداب و رسوم و سنت‌های این منطقه، با محوریت کمانچه مطرح شده است. فیلم اتنوموزیکولوژی در ایران کم وجود دارد و یک دلیل آن این است که اساتید ما در این زمینه هم کم تعداد هستند.
پس از آن شکارچی در توضیح این فیلم مستند گفت: در شرایطی که نمی‌توانیم در مجامع رسمی ساز ببینیم، جای خوشحالیست که باز می‌بینیم عده‌ای سراغ همین کار ممنوعه می‌روند و کار کیوان کیانی واقعا نیاز به همت والایی دارد. حس بسیار خوبی از به سرانجام رسیدن این کار داشتم و مایه افتخار و ذوق من است و به کارگردان فیلم تبریک می‌گویم که با پیگیری و سماجت فراوان این فیلم را ساخت. احساس خجالت می‌کنم که چرا بیش از اینها به او کمک نکردم. اگر عشق او به موسیقی و فرهنگ و هنر نبود، این کار به ثمر نمی‌نشست. وقتی متوجه شدم که پولی که برای کار کنار گذاشته‌اند چقدر کم است، به او گفتم با این پول حتی تا بروجرد هم نمی‌توان رفت. اما حالا که نتیجه کار را دیدم، درود می‌فرستم برای کسانی که برای انجام کار مورد علاقه‌شان اراده می‌کنند.
این استاد موسیقی در بخش دیگری از صحبت‌هایش به ریشه‌های موسیقی لرستان پرداخت و اظهار داشت: در جامعه‌شناسی هنر آریان‌پور به زیبایی توضیح داده شده که سرچشمه خلق ترانه‌ها کار و نوع معیشت مردم است. شعر و موسیقی به داد کسی می‌رسد که در حال تولید است تا بتواند راحت‌تر آن‌را از سر بگذراند و با خستگی کمتر کار را پیش ببرد. ما برای ابتدایی‌ترین شیوه‌های تولید هم ترانه‌های خاص خودشان را داریم. در ایلات و عشایر و روستاها وجود ندارد، هیچ کاری وجود ندارد که برایش شعر و موسیقی وجود نداشته باشد. بسته به شرایط زندگی، موسیقی آنها نیز دچار تغییر می‌شود.
وی افزود: در لرستان سرنا و دهل و همین‌طور کمانچه و تنبک سازهای بسیار مهم و تاثیرگذاری بوده‌اند. هیچ کجا پیدا نمی‌شود که برای موسیقی عزا تا این اندازه ملودی و آهنگ وجود داشته باشد. نقش سرنا و دهل را روی سنگ قبرهای این مناطق می‌بینیم که حک شده، اما کمانچه را حتی در مینیاتورهای مربوط به شاهنامه نیز می‌بینیم، اگرچه نمی‌توان تاریخ دقیقی برای این ساز ذکر کرد. بشر از زمانی که مشغول کار بوده، برای کار و آرزوهایش موسیقی خلق کرده و سازها نیز این موسیقی‌ها را رنگین و متنوع کرده است.
شکارچی در پایان صحبت‌هایش گفت: در لرستان سه نوع معیشت ایلات و عشایری، روستایی و شهری داریم که برای هر سه نوع نیز موسیقی خاص آنها وجود دارد. در مناطق ایلاتی این موسیقی‌ها بکرتر و دست‌نخورده‌تر است و در مناطق شهری به‌طور طبیعی دچار تغییراتی ناگزیر شده است. موسیقی‌دان‌های محلی لرستان با توجه به حوادث و رخدادهای زندگی، شعر و ترانه‌هایی خلق کرده‌اند اما تا مدت‌ها آنها را جزو موسیقی به حساب نمی‌آوردند. آنها طبیعت و بلایایی که بر سرشان آمده بود را با این موسیقی به سخره می‌گرفتند. این موسیقی‌ها به‌شکل کاربردی با نام معین و با هدفی معین خلق شده‌اند. به نظر من موسیقی لرستان ظرفیت دارد که در سطح جهانی مطرح شود.
کیانی نیز درباره روند تولید فیلم گفت: این کار را با لذت انجام دادم. از لحظه اول که فکر ساخت این مستند به ذهنم رسید، مدام به علی اکبر شکارچی فکر می‌کردم. با طرح کوتاه اولیه سراغ او رفتم و در طول این رفت و آمدها و بر اساس نظراتی که مطرح می‌کردند، طرح تصحیح می‌شد. در مرحله تصویب در مرکز گسترش هم فرهاد ورهرام به ما بسیار کمک کرد. در مرحله تولید و اجرا نیز از یاری این دو شخص برخوردار بودم و با افرادی که به من معرفی کردند، تمامی عوامل فیلم از همان منطقه انتخاب شدند. دوستان زیادی تلاش کردند تا در تدوین و تصحیح‌های مداوم، فیلم به شکل کنونی در آمد.